Een arts is een mens

Net zoals een getraumatiseerde politieman, brandweerman, militair of piloot, kan een getraumatiseerde dokter/zorgprofessional een ernstig gevaar vormen.

Voor zichzelf en voor patiënten. En dus heeft hij of zij hulp nodig.

Je hoort weinig over getraumatiseerde dokters. Wel over falende dokters. Dat is nieuws. 
Als een arts of zorgprofessional betrokken raakt bij een incident dat een ander doodt of ernstig verwondt en waarvoor hij zich verantwoordelijk voelt, kan dat leiden tot een heftige stressreactie en, op termijn, burn-out en psychotrauma. (zie o.a. Dekker, 2013, Wu, 2000)

Men noemt de behandelaar dan ‘second victim’. De term ‘second victim’ is in Nederland nauwelijks bekend. Ook niet onder dokters.

Burn-out, depressie en psychotrauma hebben een sterk negatieve invloed op welbevinden, beoordelingsvermogen en vakbekwaamheid van dokter en zorgprofessional. De zorg voor de ‘second victim’, is in vrijwel geen enkel ziekenhuis meer dan fragmentarisch geregeld.

Het hoort te zijn ‘de bewaking en verzorging van de emotionele- en mentale toestand en taakfitheid van dokter en zorgprofessional in het algemeen, ook preventief, en directe hulp bij potentieel traumatische gebeurtenissen’.

Waarom? Omdat een arts/zorgprofessional net als ieder ander, recht heeft op hulp en ondersteuning in zijn geestelijk belastende werk. Dat in de eerste plaats. Net als een treinmachinist die niet op tijd heeft kunnen remmen, of een brandweerman die een kind niet meer van zolder heeft kunnen halen.

Een getraumatiseerde arts of zorgprofessional is een potentieel gevaar voor de patiëntveiligheid en voor zichzelf. '

Second victim’ komt vaak voor. Uit geanonimiseerd onderzoek blijkt omstreeks 50%. Elke dokter huilt om zijn dodenakker.... Alleen.

Dokters hebben niet geleerd te reflecteren op het effect van fouten, en medische missers, op hun eigen psychisch welbevinden en functioneren. Laat staan dat van hun collega's.

"Na een fataal afgelopen ingreep, waar we met elkaar alles gegeven hebben, draaien we ons om en lopen mompelend naar onze kamer. De volgende ochtend bespreken we de technische aspecten tijdens de overdracht. Over wat het met ons gedaan heeft, zwijgen we". Zo vertelde een hoofd van een grote afdeling mij eens.

Niet om kunnen gaan met eigen feilbaarheid of beperkingen van de medische wetenschap (daar zelf ziek van worden), wordt vaak expliciet, niet in de laatste plaats door dokters zelf, afgewezen als onvoldoende taakvolwassenheid.

Een gemaakte fout wordt vrijwel uitsluitend de individuele dokter verweten. Vaak blijkt na diepgaandere analyse, de fout veel meer in de keten te zitten. Een systemische fout dus.

Al jong in de opleiding moeten arts-assistenten emotionele problemen vanuit het werk, zelfstandig oplossen.

De collega’s weten onvoldoende hoe ze hun getraumatiseerde collega kunnen helpen. En dus laten ze het maar....

Melden van - geleidelijk of plotseling- minder goed functionerende collega’s verloopt moeizaam. Men vreest (vaak terecht) de gevolgen die één en ander voor de collega (en voor de melder zelf) kunnen hebben. De gang naar het tuchtcollege is een zware, laat staan wanneer de Inspectie Volksgezondheid en het OM zich in de zaak mengen. 

Ziekenhuisbestuurders hebben de plicht om de ‘second victim’ problematiek serieuzer te nemen dan zij nu doen. 

Zij horen professionele hulp, intervisie/peer support over schuldgevoelens en schrik te faciliteren.

Professionele bijstand aan artsen en zorgprofessionals na een potentieel traumatisch ervaring, net als bij bijvoorbeeld politie, brandweer, luchtvaart, gewoon te protocolleren.

Rick Lindhout
Arbeids- en Organisatiepsycholoog
Werkzaam als Counselor en Trainer in Ziekenhuizen en Zorginstellingen